"İktisad eden, maîşetçe aile belâsını çekmez" meâlinde
لاَيَعُولُمَنِاقْتَصَدَ Hadîs-i Şerîfi sırriyle: İktisad eden, maîşetçe aile zahmet ve meşakkatini çok çekmez. Evet iktisad, kat'î bir sebeb-i bereket ve medâr-ı hüsn-ü maîşet olduğuna o kadar kat'î deliller var ki, had ve hesaba gelmez.
اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ اْلمَتِينُ sırriyle,
وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِى اْلاَرْضِ اِلاَّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا sarahatiyle; ummadığı tarzda yaşayacak kadar rızkını bulacak. Çünki şu Âyet taahhüd ediyor.
Evet, rızk ikidir:Biri hakikî rızıktır ki, onunla yaşıyacak. Bu Âyetin hükmü ile o rızk, taahhüd-ü Rabbânî altındadır. Beşerin sû-i ihtiyarı karışmazsa, o zarurî rızkı her halde bulabilir. Ne dînini, ne nâmusunu, ne izzetini feda etmeğe mecbur olmaz.
İkincisi: Rızk-ı mecâzîdir ki, sû-i istimâlât ile hâcât-ı gayr-ı zaruriye hâcât-ı zaruriye hükmüne geçip, görenek belâsiyle tiryâki olup, terkedemiyor. İşte bu rızk, Taahhüd-ü Rabbânî altında olmadığı için, bu rızkı tahsil etmek, hususan bu zamanda çok pahalıdır.İktisad ve hıssetin çok farkı var.
Tevâzu, nasılki ahlâk-ı seyyieden olan
tezellülden mânen ayrı ve sureten benzer bir haslet-i memduhadır. Ve
vakar, nasılki kötü hasletlerden olan
tekebbürden mânen ayrı ve sureten benzer bir haslet-i memduhadır. Öyle de:Ahlâk-ı âliye-i Peygamberiyyeden olan ve belki kâinattaki nizâm-ı hikmet-i İlâhiyenin medârlarından olan
iktisad ise,
sefillik ve bahillik ve tama'kârlık ve
hırsın bir halitası olan
hısset ile hiç münasebeti yok. Yalnız, sureten bir benzeyiş var.
İsraf, hırsı intac eder.
Hırs, üç neticeyi verir.
Birincisi: Kanaatsizliktir. Kanaatsizlik ise sa'ye, çalışmaya şevki kırar. Şükür yerine şekva ettirir, tenbelliğe atar.
Hırsın İkinci Neticesi: Haybet ve hasârettir.اَ
لْقَنَاعَةُكَنْزٌلاَيَفْنَى.. Hadîsinin sırriyle; kanaat, bir define-i hüsn-ü mâişet ve rahat-ı hayattır. Hırs ise, bir mâden-i hasâret ve sefâlettir.
Üçüncü Netice: Hırs ihlâsı kırar... Amel-i Uhreviyeyi zedeler.
Alıntı:Lemalar Ondokuzuncu Lem'a -
19. lemaİktisad Risalesi(İktisad ve kanaate; israf ve tebzîre dairdir.)